Η έννοια της απιστίας στις συντροφικές σχέσεις είναι παραδοσιακά συνδεδεμένη με τη σεξουαλική ή τη συναισθηματική προδοσία.
Ωστόσο, στην αυγή της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, μια νέα μορφή παραβίασης της εμπιστοσύνης αναδεικνύεται ως εξίσου καταστροφική για τη συνοχή του ζευγαριού: η οικονομική απιστία. Ο όρος περιγράφει τη σκόπιμη απόκρυψη οικονομικών πληροφοριών, δαπανών, χρεών ή αποταμιεύσεων από τον σύντροφο, παρά το γεγονός ότι υπάρχει ρητή ή σιωπηρή συμφωνία για κοινή διαχείριση των πόρων. Αν και συχνά υποτιμάται σε σύγκριση με τη σαρκική απιστία, η οικονομική εξαπάτηση χτυπά τον πυρήνα της ασφάλειας και της προβλεψιμότητας που απαιτείται για τη μακροχρόνια επιβίωση μιας σχέσης.
Ως ψυχολόγος, παρατηρώ συχνά στο θεραπευτικό δωμάτιο ότι η αποκάλυψη μιας οικονομικής απάτης φέρει ένα βάρος παρόμοιο με αυτό της σεξουαλικής απιστίας, αν και συνοδεύεται από ένα βαθύτερο αίσθημα αμηχανίας. Οι θεραπευόμενοι συχνά διστάζουν να μιλήσουν για το χρήμα, θεωρώντας το πεζό σε σχέση με τα συναισθήματα. Ωστόσο, η εμπειρία μου δείχνει ότι πίσω από κάθε κρυφή απόδειξη ή αδήλωτο χρέος δεν κρύβεται απλώς ένας αριθμός, αλλά μια ανικανοποίητη ανάγκη, ένας φόβος ελέγχου ή ένα τραύμα που σχετίζεται με την αξία του εαυτού.
Ορισμός και Εύρος του Φαινομένου
Η οικονομική απιστία δεν περιορίζεται μόνο στην ύπαρξη ενός κρυφού τραπεζικού λογαριασμού ή ενός μεγάλου χρέους από πιστωτικές κάρτες. Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών, από την ψευδή δήλωση της τιμής μιας αγοράς έως την κρυφή λήψη δανείων ή την αδήλωτη οικονομική ενίσχυση συγγενικών προσώπων.
Σύμφωνα με τους Jeanbaptiste κ.ά. (2020), η οικονομική απιστία ορίζεται ως οποιαδήποτε οικονομική συμπεριφορά που αποκρύπτεται από τον σύντροφο και είναι πιθανό να προκαλέσει αίσθημα προδοσίας αν αποκαλυφθεί. Η έρευνα των Garbinsky κ.ά. (2020) υπογραμμίζει ότι το φαινόμενο είναι εξαιρετικά διαδεδομένο, με σημαντικό ποσοστό των συμμετεχόντων σε μελέτες να παραδέχεται ότι έχει αποκρύψει τουλάχιστον μία αγορά ή οικονομική συνήθεια από τον σύντροφό του.
Οι Ψυχολογικοί Μηχανισμοί της Απόκρυψης
Οι λόγοι για τους οποίους ένας άνθρωπος επιλέγει να εξαπατήσει οικονομικά τον σύντροφό του είναι σύνθετοι και σπάνια περιορίζονται στην απλή απληστία.
Συχνά, η οικονομική απιστία λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της αυτονομίας μέσα σε μια σχέση που γίνεται αντιληπτή ως περιοριστική.
Όπως σημειώνουν οι Nichol κ.ά. (2021), το χρήμα δεν είναι απλώς ένα μέσο συναλλαγής, αλλά ένα σύμβολο ισχύος, ελέγχου και ελευθερίας. Για ορισμένα άτομα, η ύπαρξη δικών τους χρημάτων που ο σύντροφος δεν γνωρίζει, προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας ή μια διέξοδο διαφυγής.
Σε άλλες περιπτώσεις, η απόκρυψη πηγάζει από τον φόβο της κριτικής ή της απόρριψης. Ένας σύντροφος με ψυχαναγκαστικές αγοραστικές συνήθειες μπορεί να κρύβει τις αποδείξεις όχι από πρόθεση να βλάψει τον άλλον, αλλά από βαθιά ντροπή για την αδυναμία του να ελέγξει τις παρορμήσεις του. Η εσωτερική σύγκρουση μεταξύ της επιθυμίας για κατανάλωση και της ανάγκης για αποδοχή οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο ψεμάτων, όπου το ένα ψέμα απαιτεί ένα επόμενο για να καλυφθεί (Kerkhoff κ.ά., 2020).
Η Σύνδεση με το Στυλ Δεσμού
Η θεωρία του δεσμού προσφέρει πολύτιμα εργαλεία για την κατανόηση της οικονομικής απιστίας. Οι Thompson κ.ά. (2019) διαπίστωσαν ότι άτομα με αποφευκτικό στυλ δεσμού είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε οικονομική απιστία, καθώς τείνουν να διατηρούν συναισθηματική και πρακτική απόσταση από τους συντρόφους τους για να προστατεύσουν την ανεξαρτησία τους.
Από την άλλη πλευρά, άτομα με αγχώδη δεσμό μπορεί να καταφύγουν σε οικονομική εξαπάτηση ως μέσο για να αποφύγουν τη σύγκρουση, φοβούμενα ότι η αποκάλυψη ενός οικονομικού λάθους θα μπορούσε να οδηγήσει στην εγκατάλειψη.
Η Εμπιστοσύνη Πέρα από το Σεξουαλικό Πεδίο
Η κοινή πεποίθηση ότι η σεξουαλική απιστία είναι η απόλυτη προδοσία συχνά παραβλέπει το γεγονός ότι η οικονομική απιστία μπορεί να έχει πιο άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την καθημερινή επιβίωση του ζευγαριού.
Ενώ η σεξουαλική απιστία πληγώνει το εγώ και την αποκλειστικότητα, η οικονομική απιστία υπονομεύει τη βάση της κοινής πραγματικότητας. Όταν ένας σύντροφος ανακαλύπτει ότι το μέλλον του (συνταξιοδότηση, στέγαση, εκπαίδευση παιδιών) έχει τεθεί σε κίνδυνο λόγω κρυφών χρεών, η εμπιστοσύνη καταρρέει σε ένα επίπεδο που αφορά την ίδια την ασφάλεια της ύπαρξης.
Οι Britt κ.ά. (2017) υποστηρίζουν ότι τα οικονομικά ζητήματα αποτελούν έναν από τους κύριους προγνωστικούς παράγοντες διαζυγίου.
Η ψυχολογική πίεση που προκαλείται από την αποκάλυψη της οικονομικής απάτης συχνά οδηγεί σε μετατραυματικό στρες μέσα στη σχέση. Ο σύντροφος που προδόθηκε αρχίζει να αμφισβητεί κάθε πτυχή της κοινής τους ζωής, αναρωτώμενος τι άλλο μπορεί να είναι ψέμα αν ο άνθρωπος που κοιμάται δίπλα του μπορούσε να κρύβει ένα χρέος χιλιάδων ευρώ για χρόνια.
Η Επίδραση της Τεχνολογίας και των Social Media
Η ψηφιοποίηση των οικονομικών έχει καταστήσει την οικονομική απιστία ευκολότερη αλλά και πιο περίπλοκη. Οι ψηφιακές τράπεζες, τα κρυπτονομίσματα και οι πλατφόρμες online τζόγου επιτρέπουν την απόκρυψη συναλλαγών με τρόπους που δεν ήταν εφικτοί στο παρελθόν. Οι Wilcox κ.ά. (2021) επισημαίνουν ότι η κουλτούρα της επίδειξης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ασκεί πρόσθετη πίεση στα ζευγάρια να διατηρούν ένα συγκεκριμένο επίπεδο διαβίωσης, οδηγώντας συχνά τον έναν σύντροφο σε κρυφές δαπάνες προκειμένου να συντηρήσει μια ψευδή εικόνα ευμάρειας.
Στην κλινική πράξη, η αντιμετώπιση της οικονομικής απιστίας απαιτεί μια προσεκτική αποσύνδεση του οικονομικού γεγονότος από το συναισθηματικό του υπόβαθρο.
Όταν εργάζομαι με ζευγάρια που αντιμετωπίζουν αυτό το ζήτημα, ο στόχος μου δεν είναι να γίνω ένας οικονομικός ελεγκτής, αλλά να βοηθήσω τους συντρόφους να κατανοήσουν τι συμβολίζει το κρυφό έξοδο για τον καθένα. Συχνά ανακαλύπτουμε ότι η απόκρυψη χρημάτων είναι μια κραυγή για προσωπικό χώρο ή ένας δυσλειτουργικός τρόπος διαχείρισης του άγχους. Η θεραπευτική πρόκληση έγκειται στο να μετατρέψουμε τη σύγκρουση για τους λογαριασμούς σε μια βαθιά συζήτηση για την ασφάλεια και την αμοιβαία υποστήριξη.
Θεραπευτικές Προσεγγίσεις και Αποκατάσταση
Η αποκατάσταση της σχέσης μετά από μια οικονομική προδοσία είναι μια επίπονη διαδικασία που απαιτεί περισσότερα από έναν απλό διακανονισμό χρεών. Απαιτεί τη βαθιά κατανόηση των συμβολισμών που έχει το χρήμα για τον κάθε σύντροφο. Οι Klontz και Britt (2012), σε έρευνες που παραμένουν επίκαιρες και εξελίχθηκαν την τελευταία δεκαετία, εισήγαγαν την έννοια των money scripts (οικονομικά σενάρια) – ασυνείδητες πεποιθήσεις για το χρήμα που κληρονομούμε από την οικογένειά μας. Η θεραπεία ζεύγους πρέπει να εστιάσει στην αποκάλυψη αυτών των σεναρίων.
Η διαφάνεια είναι το πρώτο βήμα, αλλά δεν αρκεί. Ο σύντροφος που διέπραξε την απιστία πρέπει να αναλάβει την ευθύνη χωρίς να καταφεύγει σε δικαιολογίες περί προστασίας του άλλου από το άγχος. Σύμφωνα με τους McCoy κ.ά. (2013), η επιτυχής επανένταξη απαιτεί τη δημιουργία ενός νέου οικονομικού συμβολαίου που βασίζεται στην απόλυτη ειλικρίνεια και τη σταδιακή οικοδόμηση της εμπιστοσύνης μέσω ελέγξιμων συμπεριφορών.
Η Σημασία της Οικονομικής Κοινωνικοποίησης
Πολλά προβλήματα οικονομικής απιστίας θα μπορούσαν να προληφθούν μέσω της σωστής επικοινωνίας στην αρχή της σχέσης. Ωστόσο, το χρήμα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού, ακόμη μεγαλύτερο και από το σεξ.
Οι LeBaron και Kelley (2021) υπογραμμίζουν ότι τα ζευγάρια που συζητούν ανοιχτά για τις οικονομικές τους προσδοκίες, τα χρέη του παρελθόντος και τις αγοραστικές τους συνήθειες πριν τη συγκατοίκηση ή τον γάμο, εμφανίζουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά οικονομικής απιστίας. Η ικανότητα να είναι κανείς ευάλωτος σχετικά με την οικονομική του κατάσταση είναι δείκτης υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης και προγνωστικός παράλογος σταθερότητας.
Συμπεράσματα
Κλείνοντας, η δική μου προτροπή προς όσους βιώνουν ή έχουν διαπράξει οικονομική απιστία είναι να δουν αυτή την κρίση ως μια ευκαιρία για ριζική ειλικρίνεια. Η αποκατάσταση δεν έρχεται μόνο με την εξόφληση ενός χρέους, αλλά με την απόφαση να κοιτάξουμε τον σύντροφό μας στα μάτια και να μοιραστούμε την ευαλωτότητά μας.
Η αληθινή οικειότητα χτίζεται όταν το δικό μου και το δικό σου γίνονται ένα κοινό εμείς, όχι μόνο στα λόγια, αλλά και στον τρόπο που διαχειριζόμαστε την καθημερινή μας επιβίωση.
Το χρήμα μπορεί να χωρίσει ανθρώπους, αλλά η συνειδητή διαχείρισή του μπορεί να γίνει η γέφυρα για μια πιο ώριμη και ανθεκτική αγάπη. Η αντιμετώπιση του χρήματος όχι ως μέσο ελέγχου, αλλά ως εργαλείο κοινής ανάπτυξης, μπορεί να μετατρέψει την οικονομική διαχείριση από πεδίο σύγκρουσης σε πεδίο βαθιάς σύνδεσης.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Britt, S. L., Cumbie, J., & Bell, M. M. (2017). The influence of financial stressors on physical health and emotional well-being. Journal of Financial Counseling and Planning, 28(1), 127-139. doi.org/10.1891/1052-3073.28.1.127
Garbinsky, E. N., Gladstone, J. J., & Mogilner, C. (2020). Deceptive affect regulation: The role of financial infidelity in romantic relationships. Journal of Consumer Research, 47(1), 34-51. doi.org/10.1093/jcr/ucz047
Jeanbaptiste, D., Mattingly, B. A., & Clark, E. M. (2020). Financial infidelity: A conceptual and empirical review. Journal of Family and Economic Issues, 41(4), 603-615. doi.org/10.1007/s10834-020-09689-z
Kerkhoff, A. L., Klontz, B. T., & Britt, S. L. (2020). Financial infidelity: An exploratory study of the nature and predictors of financial deception in romantic relationships. Journal of Financial Therapy, 11(1), 3. doi.org/10.4148/1944-9771.1226
LeBaron, A. B., & Kelley, H. H. (2021). Financial socialisation: A review and transition to a relational model. International Journal of Consumer Studies, 45(4), 545-561. doi.org/10.1111/ijcs.12644
McCoy, M., White, C. P., & Ross, D. B. (2013). Financial infidelity: An integration of financial therapy and relational ethics. Journal of Financial Therapy, 4(2), 1-16. doi.org/10.4148/1944-9771.1054
Nichol, V., Park, S. Y., & Walsh, B. M. (2021). Money, power, and secrets: The psychological drivers of financial infidelity. Contemporary Family Therapy, 43(2), 112-124. doi.org/10.1007/s10591-020-09558-y
Postmus, J. L., Hoge, G. L., Breckenridge, J., Sharp-Jeffs, N., & Rosen, T. (2020). Economic abuse as a form of interpersonal violence: A review of the literature. Trauma, Violence, & Abuse, 21(1), 129-142. doi.org/10.1177/1524838017745612
Thompson, H. M., Wright, K., & Smith, D. B. (2019). Attachment styles and financial infidelity in committed relationships. Journal of Couple & Relationship Therapy, 18(3), 201-218. doi.org/10.1080/15332691.2018.1551167
Wilcox, R., Lutter, S., & Taylor, L. (2021). The digital face of financial infidelity: How social media and online banking shape modern deception. Journal of Behavioral Finance, 22(3), 301-315.
Πηγή 1ης δημοσίευσης: Πύλη Ψυχολογίας – PSYCHOLOGY.GR https://www.psychology.gr/psychologia-sxeseon/9344-kryfa-eksoda-i-xrei-otan-i-apistia-den-einai-seksoualiki.html